|
In conjunction with the newest issue of Afn Shvel highlighting Yiddish in Australia,
this week's VFDV are about…
Australian animals / אויסטראַלישע חיות
דערפֿאַר וואָס אויסטראַליע איז אַן איזאָלירטע יבשה, זענען ס׳רובֿ פֿון די זויגערס און רעפּטילן אוניקאַל אויף דעם קאָנטינענט און זענען נישט צום געפֿינען אַנדערש וווּ אויף דער וועלט. געוויסע אויסטראַלישע חיות זענען גוט באַקאַנט, למשל, דער קענגערו, דינגאָ, וואָמבאַט און – פֿאַרשטייט זיך – דער ווילדער בער און די שנאָבל־חיה. אַנדערע זענען ווייניקער באַקאַנט. עטלעכע טשיקאַווע פֿאַקטן וועגן די אומגעוויינטלעכע חיות:
דער שנאָבל פֿון דער שנאָבל־חיה האָט אַ גלאַטע טעקסטור, וואָס אויפֿן טאַפּ איז עס ווי שוועדיש לעדער.
דער ווילדער בער קען אָפּשלאָפֿן אַזש צוואַנציק שעה אַ טאָג.
דער קראָקאָדיל איז דער גרעסטער רעפּטיל אויף דער וועלט.
דער ווילדער בער, קענגערו און פּאָס זענען בײַטל־חיות, דאָס הייסט, זיי טראָגן די חיהלעך אין אַ בויך־זעקעלע.
דער מוראַשקעס יאָזשיק און די שנאָבל־חיה זענען מאָנאָטרעמען, אָדער זויגערס וואָס לייגן אייער – זייער אַן אומגעוויינטלעכע קאָמבינאַציע!
און יאָ – פֿאַראַן מער קענגערוס אין אויסטראַליע ווי מענטשן!
[DERFÁR VOS OYSTRÁLYE IZ AN IZOLÍRTE YABÓShE, ZÉNEN S’ROV FUN DI ZÓYGERS UN REPTÍLN UNIKÁL AF DEM KONTINÉNT UN NIShT TSUM GEFÍNEN ÁNDERSh VU AF DER VELT. GEVÍSE OYSTRÁLIShE KhÁYES ZÉNEN GUT BAKÁNT, LEMÓShL, DER KENGERÚ, DÍNGO, VOMBÁT UN – FARShTÉYT ZIKh – DER VÍLDER BER UN DI ShNÓBL-KhÁYE. ÁNDERE ZÉNEN VÉYNIKER BAKÁNT. ÉTLEKhE TShIKÁVE FAKTN VEGN DI ÚMGEVÉYNTLEKhE KhÁYES:
DER ShNOBL FUN DER ShNÓBL-KhÁYE HOT A GLÁTE TEKSTÚR, VOS AFN TAP IZ ES VI ShVÉDISh LÉDER.
DER VÍLDER BER KEN ÓPShLOFN AZh TSVÁNTSIK ShO A TOG.
DER KROKODÍL IZ DER GRÉSTER REPTÍL AF DER VELT.
DER VÍLDER BER, KENGERÚ UN POS ZÉNEN BÁYTL-KhÁYES, DOS HEYST, ZEY TROGN DI KhÁYELEKh IN A BÓYKh-ZÉKELE.
DER MURÁShKES YÓZhIK UN DI ShNÓBL-KhÁYE ZÉNEN MONOTRÉMEN, ÓDER ZÓYGERS VOS LEYGN ÉYER – ZÉYER AN ÚMGEVÉYNTLEKhE KOMBINÁTSYE!
UN YO, S’IZ ÉMES – FARÁN MER KENGERÚS IN OYSTRÁLYE VI MENTShN!]
Because Australia is an isolated land mass, most of the mammals and reptiles are unique to this continent and not found elsewhere in the world. Some Australian animals are well-known, such as the kangaroo, dingo, wombat and – of course – the koala and platypus. Others are less so. Some interesting facts about these unusual animals:
The bill of a platypus has a smooth texture that feels like suède.
Koalas can sleep up to nearly 20 hours a day.
The saltwater crocodile is the world's biggest reptile.
Koalas, kangaroos and possums are marsupials, that is, they carry their young in a pouch.
The echidna and platypus are monotremes, or egg-laying mammals – an extremely unusual combination!
And yes, indeed… there are more kangaroos in Australia than humans!
(Many thanks to Daniel Goldberg and Doodie Ringelblum for sharing their knowledge of Australian fauna, and to Daniel, who has recently compiled an Australian Yiddish dictionary:
https://www.lexonomy.eu/#/ausyid-dictionary)
cockatoo: דער קאַקאַדו, ־ס/־ען
[DER KAKADÚ, -S/-EN]
dingo: דער דינגאָ, ־ס
[DER DÍNGO, -S]
echidna/spiny anteater: דער מוראַשקעס יאָזשיק, ־ן
[DER MURÁShKES YÓZhIK, -N]
emu: דער עמ(י)ו, ־ס
[DER ÉM(Y)U, -S]
kangaroo: דער קענגורו ‹קענגערו›, ־ס
[DER KENGURÚ ‹KENGERÚ›, -S]
koala: דער ווילדער בער, ־ן; דאָס זעקל־בערעלע, ־ך; די קאָאַלע, ־ס
[DER VÍLDER BER, -N; DOS ZÉKL-BÉRELE, -Kh; DI KOÁLE, -S]
kookaburra: דער לאַכפֿויגל, ...פֿייגל; דער קוקאַבאַראַ, ־ס
[DER LÁKhFOYGL, ...FEYGL; DER KUKABÁRA, -S]
lyrebird: דער לירע־פֿויגל, ־פֿייגל
[DER LÍRE-FOYGL, …-FEYGL]
marsupial: די בײַטל־חיה, ־ות; די בײַטלדיקע חיה, ־ות
[DI BÁYTL-KhÁYE, -S; DI BÁYTLDIKE KhÁYE, -S]
Merino sheep: די/דער מערינאָ־שאָף, –
[DI/DER MERINO-SHOF, –]
monotreme: דער מאָנאָטרעם, ־ען
[DER MONOTRÉM, -EN]
platypus: די שנאָבל־חיה, ־ות
[DI ShNÓBL-KhÁYE, -S]
possum: דער פּאָס, ־ן
[DER POS, -N]
pouch (anat./zool.): דער (הויט)בײַטל, ־ען; דאָס בויך־זעקעלע, ־ך; דאָס זעקל, ־עך
[DER (HÓYT)BAYTL, -EN; DOS BÓYKh-ZÉKELE, -Kh; DOS ZEKL, -EKh]
saltwater crocodile: דער קראָקאָדיל, ־ן
[DER KROKODÍL, -N]
Tasmanian devil: דער טאַסמאַנישער טײַוול, ־ען
DER TASMÁNIShER TAYVL, -EN]
wombat: דער װאָמבאַט, ־ן
[DER VOMBÁT, -N]
| 
