|
The Potato / דער קאַרטאָפֿל
(צום נאַציאָנאַלן חודש פֿונעם קאַרטאָפֿל – סעפּטעמבער)
אײַ, דער געשמאַקער ריח פֿון אַ קאַרטאָפֿל (אָדער בולבע, באַראַבאָליע אָדער קאַרטאָפֿליע)... דאַכט זיך, אַז דער קאַרטאָפֿל איז דאָס איינציקע גרינס — און בײַ געוויסע לײַט איז עס כּמעט דאָס איינציקע גרינס וואָס מע נעמט אין מויל אַרײַן — וואָס שמעקט טעם־גן־עדן, ווי מע זאָל עס נישט צוגרייטן. פּרעגלט מען עס? האָט מען לאַטקעס! באַקט מען עס? האָט מען בולבע־קוגל! באַקט מען עס מיט אַ היפּש ביסל בוימל? האָט מען געבראָטענע קאַרטאָפֿליעס! טונקט מען עס אין קעטשאָפּ? עסט מען פֿריטלעך! כראָמטשעט מען עס? איז עס טשיפּקעלעך! מע קען זיך אַזש אָפּלעקן די פֿינגער. נאָר אַ גרויסער שאָד וואָס אַזאַ פֿעיִק גרינס עצהט מען נישט צו פֿיל עסן…. איבער הויפּט אַז מע מאַכט נישט קיין געניטונג און אַליין איז מען אַ סאָפֿע־קוועטשער!
[AY, DER GEShMÁKER RÉYEKh FUN A KARTÓFL (ÓDER BÚLBE, BARABÓLYE ÓDER KARTÓFLYE)… DAKhT ZIKh, AZ DER KARTÓFL IZ DOS ÉYNTSIKE GRINS – UN BA GEVÍSE LAYT IZ ES KIMÁT DOS ÉYNTSIKE GRINS VOS ME NEMT IN MOYL ARÁYN – VOS ShMEKT TAM-GANÉYDN, VI ME ZOL ES NIShT TSÚGREYTN. PREGLT MEN ES? HOT MEN LÁTKES! BAKT MEN ES? HOT MEN BÚLBE-KUGL! BAKT MEN ES MIT A HIPSh BISL BOYML? HOT MEN GEBRÓTENE KARTÓFLYES! TUNKT MEN ES IN KÉTShOP, EST MEN FRÍTLEKh! KhRÓMTShET MEN ES? IZ ES TShÍPKELEKh! ME KEN ZIKh AZh ÓPLEKN DI FÍNGER. NOR A GRÓYSER ShOD VOS AZÁ FÉIK GRINS ÉYTSET MEN NIShT TSU FIL ESN… ÍBER HOYPT AZ ME MAKhT NIShT KEYN GENÍTUNG UN ALÉYN IZ MEN A SÓFE-KVÉTShER!]
Ah, don’t you just love the delicious smell of a potato [in all its dialectal variations]? Seems that the potato is the only vegetable – and for some folks it’s practically the only vegetable they ingest – that smells like heaven, however you prepare it. If you fry it, you get potato latkes! If you bake it, it’s potato kugel! If you bake it with a good amount of oil, you get roasted potatoes! If you dip it in ketchup, you’re eating French fries! If you crunch it, it’s potato chips! It's just finger-lickin’ good. What a shame, though, that you’re advised not to eat too much of such a talented vegetable… especially if you don’t exercise and are yourself a couch potato!
baked potatoes: געבאַקענע קאַרטאָפֿל; קאַרטאָפֿל אין די שאָלן ‹מונדירן/העמדלעך›; בולבעס מיט די פּעלצלעך
[GEBÁKENE KARTÓFL; KARTÓFL IN DI ShOLN ‹MUNDÍRN/HÉMDLEKh›; BÚLBES MIT DI PÉLTSLEKh]
boil/cook (v./imp.): קאָכן
[KOKhN]
boil/cook (v./pf.): אָפּקאָכן; אויסקאָכן
[ÓPKOKhN; ÓYSKOKhN]
couch potato: דער סאָפֿע־קװעטשער, ־ס
[DER SÓFE-KVÉTShER, -S]
French fries: פֿריטלעך
[FRÍTLEKh]
hot potato (fig.): דער קאָכעדיקער ענין; דאָס שװעבעלע װאָס קען אונטערצינדן אַ שׂרפֿה
[DER KÓKhEDIKER ÍNYEN; DOS ShVÉBELE VOS KEN ÚNTERTSINDN A SRÉYFE]
mashed potatoes: די קאַרטאָפֿל־קאַשע (ל״י); די קאַשע־בולבע (ל״י)
[DI KARTÓFL-KÁShE (sg.); DI KÁShE-BÚLBE (sg.)]
peel (v./imp.): שיילן
[ShEYLN]
peel (v./pf.): אָפּשיילן
[ÓPShEYLN]
potato: דער קאַרטאָפֿל, –; די קאַרטאָפֿליע, ־ס; די בולבע, ־ס; די באַראַבאָליע, ־ס
[DER KARTÓFL, –; DI KARTÓFLYE, -S; DI BÚLBE, -S; DI BARABÓLYE, -S]
potato chip: דאָס (קאַרטאָפֿל־)טשיפּל, ־עך; דאָס (קאַרטאָפֿל־)טשיפּקעלע, ־ך
[DOS (KARTÓFL-)TShÍPL, -EKh; DOS (KARTÓFL-)TShÍPKELE, -Kh]
potato flour: דאָס/די קאַרטאָפֿל־מעל
[DOS/DI KARTÓFL-MEL]
potato kugel: דער קאַרטאָפֿל־‹בולבע־›קוגל; דער טאָטש
[DER KARTÓFL-‹BÚLBE-›KUGL; DER TOTSh]
potato masher: דער קאַרטאָפֿל־קװעטשער, ־ס
[DER KARTÓFL-KVÉTShER, -S]
potato pancake: די (קאַרטאָפֿל־)לאַטקע, ־ס
[DI (KARTÓFL-)LÁTKE, -S]
potato peel: דאָס/די קאַרטאָפֿל־שאָלעכץ, ־ן/־ער
[DOS/DI KARTÓFL-ShÓLEKhTS, -N/-ER]
potato salad: דער קאַרטאָפֿל־סאַלאַט
[DER KARTÓFL-SALÁT]
roast(ed) potatoes: ‹געבראָטענע קאַרטאָפֿל ‹בולבעס
[GEBRÓTENE KARTÓFL ‹BÚLBES›]
sweet potato: די באַטאַטע, ־ס
[DI BATÁTE, -S]
[Image: A segment of the more familiar part of the staggering range of potato varieties, from Fondazione Slow Food]
| 
